İPA’nın ev işçisi kadınlara dair yaptığı araştırmayı değerlendiren İmece Ev İşçileri Sendikası’ndan Seven, “Hükümet kadınlara borçlu” dedi. Genç kadın işsizliğinin en yüksek işsizlik biçimi olduğunu vurgulayan feminist araştırmacı Arı ise “Kadınların emeğinin sömürülmesi, erkeklere bağımlı kılınması bir sistemdir” ifadelerini kullandı. HDP Milletvekili Gülüm de AKP’nin ‘aile ile uyumlaştırılmış iş yaşamı’ politikasının kadınları eve hapsettiğini belirtti.
İstanbul’un güncel konularında araştırmalar gerçekleştiren ve politika önerileri hazırlayan İstanbul Planlama Ajansı (İPA), geçtiğimiz günlerde sadece ev işçisi kadınları odağına alan ilk araştırmasını paylaştı.
Araştırmada İstanbul’un çeşitli semtlerinde yaşayan ve farklı sosyoekonomik grupları temsil eden ev işcisi 2 binin üzerinde kadın ile görüşüldü.
Raporda öne çıkan veriler:
- Her beş ev işçisi kadından biri 18 yaşından önce evlendirildi.
- “Geçtiğimiz ay geçinebildiniz mi?” sorusuna kadınların yüzde 55’i “Kıt kanaat”, yüzde 23’üyse en temel bazı ödemeleri bile yapamadığı cevabını verdi.
- Raporda genç kadınların ekonomik bağımlılığının 60 yaş üzeri kadınlara kıyasla yüksek olduğu göze çarptı. Bu durum eşi vefat etmiş kadınların yararlanabildiği “dul maaşı”, vefat eden eşlerden kalan emekli maaşları ve yaşlılık aylığı gibi düzenli gelir sayılabilecek sosyal haklarından kaynaklanıyor.
- Boşanmış kadınlar sosyal güvence bakımından evli kadınlara ve eşi vefat etmiş kadınlara kıyasla daha kırılgan.
- Sosyal güvenceye sahip kadınların yüzde 73’ünün eşi üzerinden, yüzde 11’i ise ücretli işinden dolayı sigortalı.
- Çalışma hayatlarıyla ilgili konularda, her iki ev işçisi kadından birinin daha önce hiç ücretli çalışma deneyimi olmadığı ortaya çıktı. Ev işçisi kadınların yüzde 35’inin ücretli çalışma deneyimi olsa da doğumdan veya evlilikten sonra ücretli çalışmayı bırakmış.
Toplumsal bakış açısı ve iktidar politikalarının, eğitime erişimin engellenmesinin, erken yaşta evliliklerin ekonomik özgürlükten yoksunluğu nasıl beslediğini feminist aktivist ve bağımsız araştırmacı Semiha Arı, İmece Ev İşçileri Sendikası Başkanı Yıldız Seven ve HDP İstanbul Milletvekili Züleyha Gülüm Gazete Karınca’ya değerlendirdi.
‘Araştırma kadınların ev içine nasıl bağlı kaldığını gösteriyor’
![](https://gazetekarinca.com/wp-content/uploads/2022/12/semiha_ari-250x248.jpg)
IPA tarafından yapılan araştırmanın genel olarak hem kadın istihdamı politikasının hem de kadınları eve ve evdeki erkeklere bağımlı kılacak şekilde düzenlenen aile merkezli sosyal politikaların sonucu olduğunun altını çizen Arı, “Örneğin görüşülen kadınların yüzde 73’nün kendi sigortasının olmaması, çoğunun kocaları üzerinden sosyal güvenceye sahip olabilmeleri, her üç kadından birinin evlilik ve doğum sonrası ücretli işten ayrılması, ev işi ve bakım yükünün neredeyse tümüyle kadınların sırtında olması kadınların ücretli çalışmadaki konumunun ne olduğunu ve ev içine nasıl bağlı olduğunu gösteriyor” dedi.
Arı, genç kadınların ekonomik bağımlılığının daha fazla olmasını ise genç kadın işsizliğinin en yüksek işsizlik biçimi olduğu gerçeğiyle birlikte düşünülebileceğini ifade ederek şunları kaydetti:
Boşandıktan sonra aile evine dönen kadınların hasta ve yaşlı bakımını daha fazla üstlenmeleri kadınların seçeneksizliğine bir örnek. Bugün tam da evlilik adı altında yapılan çocuk istismarı konuşulurken, araştırmanın gösterdiği en korkunç veri de görüşülen her beş kadından birinin 18 yaşından önce evlendirilmiş olması.
Türkiye’de yüzde 26 düzeyinde seyreden kadın istihdamının yarısı zaten kayıt dışı ve bu nedenle her kriz anında kadınlar daha fazla iş ve gelir kaybetme riskiyle karşı karşıya. Pandemide olan buydu ve etkileri sürüyor.
İstanbul gibi göçle gelenleri hizmet sektöründe, ağırlıklı ucuz işgücü olarak eriten, hayat pahalılığının üst düzeylerde olduğu bir metropolde kadınların içine girdiği kıskacın ve yoksulluğun daha sert olduğunu belirten Arı, “Araştırmaya göre kadınların yarısından fazlasının bulundukları mahalle dışına çok az çıkabilmeleri ve genellikle de ailenin ihtiyaçlarını karşılamak için çıkmaları, İstanbul’un diğer yakasını hiç görmemiş olmamaları yoksullukla birlikte göç sonucunda büyük şehirlere gelen kadınların daha fazla yaşadığı sorunlar olabiliyor. Çekirdek aile içinde yaşayan kadınların, yani bakım yükünü paylaşabilecekleri akrabası olmayan kadınların daha yalnız ve izole şekilde yaşadığı da gösteriliyor” dedi.
‘Kadınların esnek çalışmalarının istenmesi kadınları eve ve erkeklere bağımlı kıldı’
Arı, bu araştırmanın feministlerin yıllardır söylediği bir şeyi yeniden doğrular nitelikte olduğunu ifade ederek şunları belirtti:
Ev içinde kurulan patriyarkal ilişkiler sonucunda kadınların emeğinin sömürülmesi, erkeklere bağımlı kılınması bir sistemdir ve bu kadınların ücretli çalışmasını da eğitimini de belirler, bütün hayatını biçimlendirir. Tam da bu nedenle feministler ve kadın hareketi, kadınları bu bağımlılıktan özgürleştirecek sosyal politikalar- örneğin kadınlara erken emeklilik hakkı, kocadan-babadan bağımsız sosyal güvence, ücretsiz kreş- ve kadınların düzenli, güvenceli ve düzgün işlerde istihdam edilmelerini talep ediyorlar.
Ancak iktidar bunun tam aksini sistematik bir politika haline getirdiği için kadınların asıl yeri ev/aile olarak iyice yerleşti ve ücretli çalışmadaki konumu ikincil tutuldu. Bu ikincil tutma hali, örneğin esnek ve yarı zamanlı çalışmalarının istenmesi, ekonomik faaliyetlerinin ek gelir olarak görülmesi nihayetinde tam da bu araştırmanın gösterdiği kıskacı büyüttü ve kadınları daha fazla işsiz, yoksul, eve ve erkeklere bağımlı kıldı.
‘Kadınlar, hanenin yoksullaşmasının yükünü daha fazla sırtlanmak zorunda kalıyorlar’
Kadınlara daha en başında gerekli eğitimler verilmediği ve mevcut ücretli işler kadın işi-erkek işi olarak ayrıldığı için kadınların belli işlere sıkıştırıldığını ya da en başından kabul edilmediğini söyleyen Arı, “Kadınlar uzun çalışma saatleri, ağır çalışma koşulları ve düşük ücretli işlerde çalışmak ile neredeyse tümüyle özelleştirilmiş pahalı kreş hizmetleri arasında seçim yapmak ve işi bırakmak zorunda kalabiliyorlar. Böyle kriz dönemlerinde ise kadınlar yoksulluğu evdeki diğer bireylerle birlikte yaşıyor olsalar da bu tablonun gösterdiği üzere hem sonuçlarını daha şiddetli hissediyor hem de evin ya da hanenin yoksullaşmasının yükünü daha fazla sırtlanmak zorunda kalıyorlar” dedi.
‘Bu sistemle alakalı bir sorun’
![](https://gazetekarinca.com/wp-content/uploads/2022/12/t24RZuJi_400x400-300x300.jpg)
İmece Ev İşçileri Sendikası olarak ev işçileriyle çalışmalar yürüttüklerini dile getiren Yıldız Seven, İPA’nın raporuna dair, “Bu rapor hepimizin yaşadıklarını yansıtıyor” dedi.
Seven, ev içindeki bağımlılığın eşe, çocuğa bağımlılık, ekonomik sebepler ve eğitim yoksunluğu gibi temel nedenlerden kaynaklandığını dile getirerek, sözlerini şu şekilde sürdürdü:
Biz sendika olarak ev işçilerine diyoruz ki çocuklarınızı okutun, özellikle kız çocuklarını. Kız çocuklarının kendi ayakları üzerinde durmaları gerekiyor. Bizim yaşadığımız sorunları onlar yaşamamalı. Biz İmece olarak bir dönem ilkokula, liseye giden çocuklara eğitim veriyorduk, üniversiteye gidenlere eğitim veriyorduk. Hatta genç yaşta evlenmiş, 18 yaşından küçük olan, ev işçisi kızları dışarıdan okumaya teşvik ediyorduk. İmece’de dışarıdan okuyup liseyi bitiren hatta üniversiteye başlayıp hala okuyan ev işçisi kadınlar da oldu. Biz tabi ki elimizden geleni yapıyoruz. Ama bu sistemle alakalı bir sorun. Ekonomi çok kötü mesela. Eşine bağımlı birçok kadın var. Ben 1992 yılından beri ev işlerinde çalışmama rağmen hala emekli olamadım. Kadınların hangi koşullarda yaşadığı bu araştırmalarda da ortaya çıkıyor.
‘Hükümet kadınlara borçlu’
Geçmişte İmece olarak Meclis’e gidip hükümetle görüşmeler yaptıklarını ifade eden Seven, “O zaman bu hükümet bu kadınlara borçlu dedim. Ve sadece ev işine giden kadınlardan bahsetmediğimi belirttim. Evinde çalışan kadınlardan da bahsettim. Evinde çalışan kadınlara sigorta hakkını vermelerini, sigortalarını karşılamalarını ve bunu da genel bütçeden karşılamalarını talep ettik. Çünkü kadın evde her işi yapıyor ama geliri yok. Bir gerçeğimiz var, ev kadının omuzlarında. Ev işine giden kadınlar da hem iki üç evin sorumluluğunu alıyor hem de kendi evinin” diye belirtti.
Kadınların sigortasız çalışmaması gerektiğinin altını çizen Seven, “Kadınların mücadele edip hakkını alması gerekiyor. Bizi erkeğe bağımlı yaşayan bir toplum haline getirdiler. Kadın kendi ayakları üzerinde durmadığı müddetçe hem evde hem işte ezilecek. Mücadele etmeden kadının bu düzenden çıkış noktası yok. Evde, sokakta gerekirse kocasıyla mücadele edecek” dedi.
‘İktidar çalışma yaşamını kadınlar için ikinci bir görev olarak tarifliyor’
![](https://gazetekarinca.com/wp-content/uploads/2022/12/zg-300x200.gif)
Kadınların ücretli çalışma alanından dışlandığını ifade eden HDP Milletvekili Züleyha Gülüm, bu dışlanmanın erkek egemenliği ile direkt bağlantısı olduğunu belirtti. Gülüm, erkek egemen zihniyetin kadınları eve hapsetmek istediğinin altını çizerek şunları söyledi:
Bu zihniyet sürekli çalışma yaşamını kadınlar için ikinci bir görev olarak tarifliyor. Asıl görevleri aile içerisinde; çocuk bakmak, ev işlerini yapmak, hasta – yaşlı bakımı olarak görülüyor. İktidar çok daha yoğunlaştırılmış bir erkek egemen politika izliyor aslında. Bunların da etkisiyle aile içinde kadını eve hapsetme durumu yaşanıyor.
‘İş yaşamı tümüyle erkek egemenliği üzerinden örgütlenmiş durumda’
Gülüm, istihdam alanlarına bakıldığında kadınların iş bulabilmesi ya da cam tavanlara yükselmesi ve kadının önünün kesilmemesi için özel politikalar üretilmesi gerektiğini vurgulayarak, “Yani pozitif ayrımcılık ilkelerinin uygulanması gerekiyor. Çünkü ücretli iş yaşamı tümüyle erkekler üzerine kurulu” dedi.
Gülüm sözlerine şöyle devam etti:
Kadınlar iş bulsa bile genellikle alt işlerde asgari ücret seviyesinde bazen de asgari ücretin altında kayıtsız, güvencesiz işlere mahkum ediliyor. Ücretli iş yaşamında var olmak da erkeklerle aynı, eşit koşullarda olmalarını sağlamıyor. Aynı işi yapmalarına rağmen aynı ücreti almıyorlar. Bu sadece özel sektörde değil kamu alanlarında da geçerli. Dolayısıyla iş yaşamı tümüyle erkek egemenliği üzerinden örgütlenmiş durumda.
AKP, ‘aile ile uyumlaştırılmış iş yaşamı’ diye tariflediği bir politikayı uzun zamandır kadınlar için uyguluyor. Mesela erkekler için böyle bir tarif yok ama kadınlar için bu politik hakka giriyor. İktidar diyor ki sizin öncelikle göreviniz aile içindeki işleri yapmaktır. Bu kadınlar için ev içerisindeki bütün yükün yüklenilmesi demek. Bütün bunların kadınlara yüklenmesi ücretli iş yaşamında engel olarak kadınların karşısına çıkıyor.
‘Esnek çalışma diye önümüze getirilen şey güvencesiz yaşamın kendisi’
İktidarın sosyal devletin getirdiği bütün sorumluluk alanlarından çekildiğini belirten Gülüm, “Kadınlar ev işlerine mahkum edildiği sürece ve kadının yeri evdir denildiği sürece kadınların ücretli yaşamda hak ettiği şekilde ve yükselerek iş bulması maalesef mümkün olmuyor. Zaten kadınlar ücretli yaşamda geçicidir, evlenene kadar çalışırsınız, evlenseniz de katkı sağlayacak kadar çalışırsınız onun ötesinde çalışmanıza gerek yoktur, sizin işiniz ailedir diye öğretiliyor. Esnek çalışma diye önümüze getirip güzelleme ile anlatılan şeyin kendisi kadınlar için güvencesiz yaşamı ortaya koydu” ifadelerini kullandı.
‘Yoksulun yoksulu kadınlar oluyor’
Bir yandan da çocuk yaşta zorla evlendirme ve buna teşvik mekanizmaları olduğunu vurgulayan Gülüm, şunları kaydetti:
4+4+4 sistemi kız çocuklarının okuldan alınmasına yol açtı. İktidarın yaptığı birçok politik hattın kendisi kız çocuklarının erken yaşta evlendirilmesine, evlilik adı altında cinsel istismara maruz kalmasına yol açtı. Çok uzun süredir iktidar mecliste çocuklara yönelik cinsel istismarda bulunanları ‘evlendiler, artık aile kurdular’ gerekçesiyle affetmeye, af yasası çıkartmaya çalışıyor. Bunun kendisi bile nasıl meşru gördüklerinin göstergesi. Çocuklar bu durumlarda okul hayatından alıkoyuluyorlar, alıkoyulmak demek ilerde iş dünyasından yoksun olmaları demek. Nitelikli işlerde kadınların çalışabilmesinin engellenmesi demek. Bu da böyle bir zemini beraberinde getiriyor.
Gülüm, kadınlar açısından yoksullaşmanın derinleştiği bir süreçten geçtiğimizi belirterek, “Genel olarak bir ekonomik kriz var, herkesi etkiliyor. Ama bunun ötesinde yoksulun en yoksulu kadınlar oluyor. Çünkü kadınlar evdeki erkeklere bağımlı hale getirilmiş durumda. Bağımsız bir hayat kurabilecek kendi hayatımızı sürdürebileceğimiz bir mekanizma örülmüyor. Bu halin kendisi bizi yoksullaştırıyor” dedi.