Muhalefetin milliyetçi söylemler yerine, otoriterlik ve demokrasi ikilemini yükseltmesi gerektiğine vurgu yapan Siyaset Bilimci Dr. Hasan Kılıç, “Kılıçdaroğlu’nun, muhalefet bloğunda duran ama kendisine oy vermeyen seçmene ulaşması sonucu değiştirir” dedi.
14 Mayıs’ta gerçekleştirilen Cumhurbaşkanlığı seçiminde oyların yüzde 49,52’sini Cumhur İttifakı adayı Recep Tayyip Erdoğan’ın, yüzde 44,88’ini ise Millet İttifakı adayı Kemal Kılıçdaroğlu’nun almasıyla seçim ikinci tura kaldı.
Erdoğan ve Kılıçdaroğlu arasındaki oy farkının yaklaşık 2 buçuk milyon olması nedeniyle 28 Mayıs’ta yapılacak ikinci turda, sandığa iradesini yansıtmayan 6 buçuk milyonun ne yapacağı sorusu da dikkat çekiyor.
Muhalefetin oyları diğer partilere neden kaydı? Kürt illerinde seçime katılım neden düştü? Parlamentoda oyunu kullanıp, cumhurbaşkanlığında oy vermeyen seçmen sandığa gidecek mi? Bu sorular da gündemdeki yerini koruyor.
Seçim sonuçlarında dikkat çekici oranın sandığa gitmeyenler değil, sandığa gidenlerin parlamento seçiminde oyunu kullanıp cumhurbaşkanlığında kullanmamış olduğunu kaydeden Siyaset Bilimci Dr. Hasan Kılıç, seçim sonuçlarına ve ikinci tura dair Gazete Karınca’ya değerlendirmede bulundu.
‘Muhalefet bloğunda duran ama Kılıçdaroğlu’na oy vermeyen seçmene ulaşılması sonucu değiştirir’
Muhalefet bloğundan taraf olup, Kılıçdaroğlu’na oy vermeyen seçmene odaklanılması gerektiğini belirten Kılıç, bu seçmene ulaşılmasının ikinci turda sonucu etkileyeceğini vurguladı.
Kılıç, “Sandığa gitmeyenlerin yanı sıra, büyük kısmı İYİ Parti’li milliyetçi taban başta olmak üzere İYİ Parti, DEVA Partisi, Gelecek Partisi ve Saadet Partisi’nin sosyolojik olarak seslenip kazanabileceği önemli bir seçmen havuzu var. Bu havuzdan oy akması Kılıçdaroğlu’nun şansını arttırabilir” dedi.
Kürt kentlerinde seçime katılım neden düştü?
Türkiye’de seçime katılımın genel ortalamasının yüzde 88 olup Kürt kentlerinde ortalama yüzde 82 olmasının 6-7 puanlık bir fark oluşturduğuna dikkat çeken Kılıç, bunun sebeplerine ilişkin şunları söyledi:
Bölgede ekonomik kriz ve siyasi baskılardan dolayı son 5 yılda Kürt kentlerinde toplam seçmenin yüzde 5-6’sı kadar yurtdışına göç etti. Mesela 150 bin geçerli oyun sayıldığı bir ilde, 12 bin genç ekonomik ve siyasi sebeplerle son iki yılda Avrupa’ya ya da Amerika’ya gitmiş. Bölge sosyolojisine yakından bakmak gerekiyor. Kürt kentlerinin ekonomik olarak geri bıraktırılmış olması ve hayatı batıda kazanıyor olmasından dolayı da bir miktar düşüş var. Burada mevsimlik işçiler ve inşaat işçileri belirleyici oldu. Bu sebeplerle birlikte Türkiye’deki genel ortalamayı da düşüren bir düşüşten bahsediyoruz. Bir tür motivasyonsuzluk ve güçlü bir nüfus göçü var.
Başka bir sebep de Türkiye genelindeki seçim havasının bölgeye zayıf şekilde yansıması oldu. Batıdaki seçim havası bölgede hissedilmedi ve seçim iklimi oraya taşınmadı. Çünkü Kürt kentleri güvenlikçi politikalar tarafından büyük bir kapatılma yaşıyor. Muazzam sosyal kapatılma, hukuki tehdit ve siyasal izolasyon yaşanıyor. Seçim havasının bu kentlere yansımaması daha çok bu politikalarla alakalı. Genel havanın yansımamasıyla birlikte aday tartışmaları gibi daha yerel tartışmalar da sandığa katılımın düşük olmasında etkili oldu.
Erdoğan’ın kaybetme ihtimaline karşı oylar MHP’ye kaydı
Kürt illerinde Yeşil Sol Parti ve AKP’nin oyları düşerken CHP ve MHP oylarının yükselmesine dair değerlendirme yapan Kılıç, “Bölgede her kentte yüzde 10-12 civarında devlet memuru, güvenlik bürokrasisi ve aileleri var. Özellikle 2016 Olağanüstü Hal (OHAL) sonrası gittikçe MHP’lileşen bir kesimden bahsediyoruz. Özellikle güvenlik bürokrasisi başta olmak üzere bölgede bulunan devlet memurunun, Erdoğan’ın kaybetme ihtimaline karşı, kendini güvenceye almak adına MHP’ye kaydığını düşünüyorum” diye belirtti.
‘Yeşil Sol Parti oylarının kaymasıyla seçmen mesaj verdi’
Yeşil Sol Parti’nin ise, 2019 yerel seçimleriyle benzer bir strateji izlediğini ancak ölçeğin değiştiğini ifade eden Kılıç, “O zaman ölçek şehir bazlıydı. Büyükşehirlerde kaybettirip, Kürt illerinde kazanıyordu. Şimdi ölçek değişti ama strateji aynı hattan ilerledi. Örneğin Kılıçdaroğlu üzerinden yürüyen yoğunluklu siyasal söylemden ötürü Kürt kentlerinde geçersiz oy sayısı 2018 yılı seçimlerine göre yüzde 50 civarında artış gösterdi. Yani seçmen birçok yerde hem Yeşil Sol Parti’ye hem de CHP’ye mühür basmış durumda. Doğru stratejinin taktik hatalarla yıpratılması Yeşil Sol Parti oylarının CHP’ye kaymasına sebep oldu. Kılıçdaroğlu isminin erken konuşulmasıyla seçmen genel iklimden etkilendi ve CHP’ye oy geçişi oldu. Birkaç ilde CHP’deki yükselişle Yeşil Sol Parti’deki düşüş birebir aynı. CHP çoğunlukla oyunu Yeşil Sol Parti’den almış” diye konuştu.
Bölgede oyların kaymış olmasının sosyolojik bir değişimden değil, konjonktürel bir değişimden kaynaklandığına işaret eden Kılıç, “Bu değişim Yeşil Sol Parti’ye ‘siyasetini daha iyi yap’ mesajı veriyor. Batıda da Yeşil Sol Parti oylarının birebir TİP’e kaydığını görülüyor. İstanbul’da 4.5 puan düşüş TİP’de 4 puan artış söz konusu. Hatay’da 7.8 düşüş, 8.6 TİP’in artışını görüyoruz. Yeşil Sol Parti’ye seçmeni tarafından verilmiş bir mesaj ve konjonktürel oy geçişleri olduğunu görüyoruz” dedi.
‘Radikal özeleştiri ve yeniden yapılanma ihtiyacı var’
Yeşil Sol Parti’nin seçim sonrası açıklamasına da değinen Kılıç, şunları söyledi:
Walter Benjamin ‘Gelenek devralındığında geleneğin hem kendi varlığı hem de onu devralanlar tehlikededir. Her ikisi de aynı tehdit altındadır: Hakim sınıfın aleti durumuna düşer’ diyor. Yeşil Sol Parti, bir geleneği devraldığını ifade ediyorsa, bu geleneği radikal politik bir çizgiden sürdürmek sorumluluğu altında. Hakim sınıfın eline düşmemek için eleştiri ve özeleştiri sürecinin daha radikal biçimde yapılması gerekiyor. İstifa gibi dönemlik dalgayı kıracak hamlelerden çok, tümüyle bir yeniden yapılanma süreci ihtiyacı olduğu görülüyor.
‘Erdoğan seçim öncesi stratejisini ‘fitne’ üzerine kurdu’
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin cumhurbaşkanına çok fazla yetki vermesine rağmen Meclis çoğunluğunun önemine vurgu yapan Kılıç, sözlerini şöyle sürdürdü:
Meclis çoğunluğunun muhalefette olması hem ikinci tur için hem de Erdoğan seçilse bile bütün toplumun savunulması, korunması fırsatı yaratabilirdi. Tüm muhalefet partilerinin Meclis’te çoğunluğu neden sağlayamadığını tartışması gerekiyor. Erdoğan’ın 14 Mayıs balkon konuşmasında, ‘Parlamentoda çoğunluğu aldık, Meclis komisyonları bizde. Uyum ve istikrar için ikinci turda da oyunuzu bize verin’ dediğini gördük.
Muhalefet seçim gecesini iyi yönetemedi. 52’ye 48 dengesi vardı. Bu denge Erdoğan’ın aleyhinde bozulmasına rağmen Erdoğan büyük muzaffer edasıyla konuştu ve psikolojik üstünlüğü aldı. Muhalefet ise aksine ikinci turu ilk kabullenen pozisyonda durdu. Seçim öncesi umudu büyüttü, seçim gecesi süreci yönetemedi. Hayal kırıklığı büyük oldu. Ciddi bir motivasyonsuzluk var ve bunu herkesin kabul etmesi gerekiyor.
Durumun yalnızca seçim gecesi ile alakalı olmadığını en az altı ay öncesinde başlayan krizlerden de kaynaklandığını söyleyen Kılıç, Meral Akşener krizi ve adaylık tartışmalarının da buna sebep olduğunu ifade etti. Kılıç devamında şunları aktardı:
Erdoğan seçim öncesi stratejilerinden birini ‘fitne’ üzerine kurdu. Bu siyasal İslam’ın iktidar taktiğidir. Rakibini bozmak, dağıtmak, başka şeylerle meşgul etmektir. Erdoğan bunu çok iyi kullanıyor. Gelenekten aldığı iktidar olma stratejisini seçim öncesi çok işledi. Kılıçdaroğlu’nu, Mansur Yavaş’ı, Meral Akşener’i ve İmamoğlu’nu da yıprattı.
Emek ve Özgürlük Bloğunda ise HDP’li Selahattin Demirtaş ve Garo Paylan’ın cezaevinde yaptıkları görüşmeyi meydanlarda dile getiren Erdoğan örneğinde olduğu gibi çeşitli ‘fitne’ taktikleri hayata geçirildi. Öte yandan HDP ile TİP’in ittifak siyasetini iyi yürütememesi de iktidarın fitne siyasetine odun taşıdı. TİP’i Kürtlerden olabildiğince uzaklaştırdı. Kürtlerin önemli bir kesiminde de solla ortak mücadele konusunda çeşitli soruşturmalara neden oldu. Özellikle orta üst sınıfın TİP’e kaymasına, Kürtlerle mücadele ortaklığından uzaklaşmasına sebep oldu. Seçim ortaklığından daha önemli olan mücadele ortaklığıydı ve seçim sonrası bunun aşınması riskiyle karşı karşıyayız. Erdoğan’ın fitnesi iki muhalif blok için de işledi.
Ayrıca Erdoğan kapalı devre ittifak sistemi kurdu. Oyları MHP’ye gitti ama İYİ Parti’ye gitmedi. Bazı oylar Saadet, DEVA ya da Gelecek Partisi yerine Yeniden Refah Partisi’ne gitti. Erdoğan’ın bloğuna karşı kurulan blok o taraftan oy almadı. Cumhur İttifakı’nın oyları kendi arasında dağıldı. İnsanlara, ‘benim partimin alternatifini de ben yaratırım’ dedi. Kapalı devre ittifak sistemi bu anlamda başarılı olmuş bir siyaset mühendisliğidir.
‘Muhalefet, Erdoğan’ın ‘müjde’ siyasetinin etkilerini göremedi’
Muhalefet bloğunun seçim öncesi ekonomik krize çok fazla yoğunlaştığını ancak Erdoğan’ın 2022’nin Temmuz ayından bugüne kadar ekonomi alanında 35 tane ‘müjde’ verdiğine dikkat çeken Kılıç, sözlerini şöyle sürdürdü:
Muhalefet, Erdoğan’ın devreye koyduğu ‘müjde siyaseti’nin etkilerini ölçemedi ya da ölçmek istemedi. Erdoğan’ın, geçen yıl Temmuz ayından seçimlere kadar hemen hemen bütün nüfusu, milyonlarca kişiyi ilgilendiren müjdelerinin ne kadar etkili olduğunu bilmiyoruz. Ekonomik kriz mi? Müjde mi? Muhalefet ısrarla ekonomik krizi görmek istedi ama bu müjde ekonomisinin etkisine bakmak lazım. Bahsettiğim süre içinde Erdoğan’ın girmediği ev, hayatına dokunmadığı yurttaş kalmadı. Seçim ekonomisi kapsamındaki müjdeleri herkesin hayatına dokundu. EYT, 3600 ek gösterge, trafik cezalarının silinmesi, 2 bin liranın altındaki icraların silinmesi gibi birçok düzenleme var. Muhalefet görmek istediği üzerinden kendine çeşitli umutlar çıkarttı. Ekonomik krizden ötürü muhalefete oy verilmemiştir diyemeyiz ancak madalyonun diğer yüzünü görmediler.
İktidar zaten ‘Yaparsak yine biz yaparız’ söylemi tutturdu. Bu 35 müjde ile de ‘biz yapıyoruz’ algısını güçlendirdi. Dolayısıyla ana söylem hattına güç kattı. Erdoğan seçim mitinglerinde birkaç kavram üzerine konuşuyor. Temelde iki kavram, ‘terör’ ve ‘müjde’ Bir negatif, bir pozitif siyasal söylem kullandı ve bunu tüm konuşmalarında tekrarladı. Sadece terör üzerinden bir tür milliyetçiliğin belirleyici olduğunu düşünüyoruz ama bu eksik bir değerlendirmedir. İdeolojik yanılsama rüzgarına kapılmaktır. Ekonomik kriz milliyetçi blokları güçlendirebilir, dünyada bunun örnekleri vardır fakat madalyonun diğer yüzü var. Terör dediği kadar müjde de veriyor. Bunları görerek olgusal analize ihtiyacımız var.
Milliyetçi söylem muhalefeti kurtarabilir mi?
Mülteciler üzerinden yükseltilen milliyetçi söylemin ideolojik ve politik yönü olduğunu belirten Kılıç, bunun dünyanın en büyük seçimini de kazandırsa yanlış bir söylem olduğunu vurguladı.
“Milyonlarca insanın yaşamından bahsediyoruz. Mülteciler, Kürtler ya da kadınların karşıtlığı üzerinden kurulan milliyetçi söylemin seçimi kazandıracağı algısının bütünüyle yanılsama olduğunu düşünüyorum” diyen Kılıç, “Milliyetçi eksene kayan söylem topluma kaybettirir ama Kılıçdaroğlu’na daha büyük kaybettirebilir” diye ekledi.
‘Demokrasiyle otoriterlik arasında bir referandum’
Muhalefetin bu seçimin demokrasiyle otoriterlik arasında bir referandum olduğu söylemini güçlendirmesi gerektiğinin altını çizen Kılıç, sözlerini şöyle tamamladı:
İkinci tur için ‘Cumhurbaşkanlığı sistemi mi, parlamenter sistem mi?’ tartışmasına oturtmadan muhalefetin yeni bir heyecan yaratabileceğini düşünmüyorum. Milliyetçi dalgayı arkama alırım diye düşünüyorsa aslı varken kopyasını kim ne yapsın? Milliyetçi dalgayı arkama alırsam kazanırım düşüncesi ideolojik bir yanılsamadır. Erdoğan zaten bütün kamu gücüne ve avantajlarına rağmen ilk turda kaybetti. Kendi getirdiği sistemde kaybetti ve yüzde 49 buçukta kaldı. Siyasal olanın kurucu antagonizmayı düşmanlar, mülteciler ve ötekiler üzerinden değil, tek adam rejimi mi, ortak bir yaşam mı? üzerinden kurması gerekiyor.