Adına doğal afet, siyasi kriz, ekolojik korkunçluk, rantsal felaket veya ne dersek diyelim bir fena durumun içindeyiz. Ülkenin neredeyse en soğuk zamanlarıydı, peş peşe iki çok büyük deprem olmuştu diye anlatacağız ileride… Olağandan da yorulduk ama olağanın dışına çıkan bir halde olmak, iyice yıprattı herkesi. Bizim olağanımız zaten krizdi ama böylesi başka…
Duygu yoksunlarını bir kenara bırakarak söylüyorum, yine de olabildiğince hızlı, çeşitli şekillerde organize olduk. Bölgeye çoğu sivil ve gönüllülerden oluşan epeyce bir yardım-destek-dayanışma ekibi gitti, gidiyor, gidecek. Dayanışmamıza sağlık!
Tüm kurtarma bilgisi, motivasyonu ve umuduyla bölgeye gidebilmiş yüce gönüllü insanlara akıl vermek haddimize değil elbette! Bir kısık sesin yaşamı olmak için elleri soğuktan tutmamacasına enkaz kaldırıyorlar, binlerce teşekkür etsek de yetmez… Enkazdakilere ulaşmak kadar sağ çıkanlara psiko-sosyal destek vermenin de bilgisiyle hareket ettiklerinden şüphem yok. Çocuklar için yemek, su, battaniye, çadır, oyuncak vermek çok elzem. Yanı sıra yasını yaşamasına izin vermek, içini ısıtan bir teselli vermek, gözyaşını umuda çevirmek de… Yıkılmış bir hayattan kurtulan olduğunun, kurtularak hayata devam etmeye çalıştığının ve bunu yaparken çocuk olduğunun unutulmaması da çok önemli. Enkaz için yapabileceğiniz bir şey kalmayınca bir çocukla oyun kurmak öyle iyi gelir ki… İleride belki de evimiz yıkılmıştı, içine sığındığımız battaniyeleri gemi yapmıştık, oyun oynuyorduk dedirtebilmek. Travmayı bastırmak belki bu, bilmiyorum. Ama yıkıntıların arasındaki yaşam telaşını bir oyunla hatırlamasının, bu büyük acıyı kimseyle konuşamayıp olduğu gibi bastırıp kabusa dönüştürmesinden çok daha iyi olabileceğini düşünüyorum. Herkesin acıyı, travmayı, yası göğüsleme ve tepkilenme biçimi elbette farklı, ama biliriz ki çocukluğun da oyunları hatırlanır. Tüm bunları terapiyle içli dışlı olan meslekler elbette çok daha bilir. Benimki kötüler arasından biraz daha az kötü bulma çabası, çocuklar için tüm iyi niyetimle.
Biliyoruz ki çok çocuk var. Deprem bölgelerinde yıkıntıların etrafındaki çocuklar, çok az uzağında yıkılmamış ama evlerinde artçılarla sürekli sallanıp panikleyen çocuklar, evlerindeki sürekli açık televizyonlarda gözlerine yıkıntılar ilişen ve oyununun arasına televizyondaki yardım çığlığı giren çocuklar, telefon-tabletinde sürekli deprem görüntüsüne maruz kalan çocuklar, o karmaşada kaçırılan çocuklar… Bizim bu ülkede yaşadığımız 1999’da Gölcük, 2011’de Van depremlerinde hayatta kaldığından emin olduğumuz ama kaçırılarak kaybolan çocukların varlığını içimiz ürpererek bildiğimiz zamanlardan çok uzak değil. Bu sebeple kurtulan çocukların profesyonellerce korunmasını çok önemsiyorum. İzledik ya Süleyman Bebek’i mesela. Bulununca içimize su serpildi, değil mi? İlla ki bulunur, hiçbir şey olmaz korkmayalım mı dedik, yoksa yıkıntılarda çocukların kaybolması zaten duymaya alıştığımız bir şey miydi? Alıştığımızdı işte, alıştığımız duruma bakın, içlerin en acısı! Hala oralarda bir yerlerde kendi çıkarına çocuk kaçırmak için gözünü belertmiş birileri olabileceği de aklımızın ne yazık ki köşesinde. Olmadığı, olmayacağı anlamına gelmez. Veya olduğunu duymadığımız da olmadığı anlamına gelmez. İşte olağanın dışındaki durumlarda çocuk korumadaki tedirginliğimiz… Orada olup, tüm bunlarla da mücadele edenlere ne kadar teşekkür etsek az!
Başka bir mesele de şu: Bölgede sadece enkazlarla uğraşanlar, kurtulanlarla ilgilenenler, yardım dağıtımlarıyla uğraşanlar yok elbette, televizyonlara görüntü ve röportaj yetiştirmeye çalışanlar da oralarda şu an. Tüm gün izlenen o haberlerin içeriklerini hazırlıyorlar. Daha önceki depremlerde olduğu gibi depremzede çocukları ekran karşısına geçirmemelerini umuyorum. Her reyting etik değildir. Öte yandan izlenme derdi ile eline her telefon alanın, çocukların videolarını çekip çeşitli sosyal medya araçları ile paylaşmamasını umuyorum. Bir çocuğun yarasından medet umulması ne çirkindir! Yazarken parmakları kasılıyor insanın… Henüz en azından bu depremle travmatize olmamış bir çocuğun travmatize başka bir çocukla etki altında bırakılması, bir çocuğun yarasının başka bir çocuğun yarasına dönüştürülmesi… Ne olduğunu tam da anlayamamış, belki kar yağdı yağacak diye, belki başka sebeplerle okul tatilinin uzadığını düşünen, hiç deprem gündemine maruz kalmamış çocuklara başka yaralar yüklememeliyiz. Çocuklara travma yükleyip, hayatı öğrensin, hayatın gerçeklerinden uzak büyümesin meselesine sığınamayız, değil mi! Çok hassas işte, ufacık hesaplar uğruna bir yerden başka bir yere de sıçrayan kime nasıl dokunduğunu takip etmekte zorlanacağımız iyi olmama halleri… Tam da birlikte iyi olmaya ihtiyacımız varken.
Bu birlikteliğe ket vuracak başka çok önemli bir şey de var. Bölge ağırlıkla Kürt ve göçmen nüfusun bölgesi. Kimlik siyasetiyle dayanışmayı kirletmeye müsaade etmemeliyiz, burada kesinlikle Van’ı hatırlamalıyız… Bu konuda söylenecek çok şey var da biz sadece Van depreminin ırkçı söylemlerini hatırlayıp, utanalım. Bir zahmet de ders çıkaralım. Deprem depremdir! Dünyanın yardıma koştuğu günlerde Kürt, göçmen, Alevi ya da başka ne derlerse artık çeşitli kimlikleri kötü anarak depremi görünmez hale getirmeye çalışanlarla da mücadele etmek zorunda kalmamız büyük acımasızlıktır. Böyle zamanlarda daha çok ayyuka çıkar, ‘ötekiler’ gündemiyle ortalığı karıştıranlar. Çok yeni, henüz göçmenlerle kavgaları çokça duymadık belki ama milliyetçi damarların nasıl şişirildiğini görüp duyunca sert bir şekilde dur demeyi borç bilelim. Kutuplaşmaya da şımarıklığa da lüzum yok zira! Göçmen çocuğun da suçu değil bu yaşanan, yardım gitmediği için Türkçe olmayan dillerde isyan edenlerin de değil, coğrafyanın da değil… Kimin suçlu olduğunu deprem konusundaki uzmanlar bas bas bağırıyor ya, ne duymak istersek onu duymak yerine gerçeği duyalım.
Çok büyük bir fenalık yaşıyoruz. Sağ olmak da dert, salim kalmak da… Öfkemiz, buhranımız, üzüntümüz, kahrımız bol! Birlikte yaşadıkça bazı şeyleri azaltacağız, bazılarını çoğaltacağız. Bu esnada çocuklarla ilgili maksimum hassasiyete bir davettir bu, bir iç döküştür, yaşadık bir daha yaşamayalım umududur. Söylenecek çok şey var da Van depreminde 14 günlükken enkaz altında kalıp 47 saat sonra kurtulan Azra bebeği hatırlayıp, burada da nice umutlu haberler dileyerek bitireyim.
Tuğba Canbulut kimdir?
Marmara Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nden mezun oldu. İstanbul Üniversitesi’nde Sosyal Politika ve Sosyal Hizmetler Yüksek Lisans Programını ve Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Doktora Programını tamamladı. İstanbul Üniversitesi – Cerrahpaşa’da akademik hayatına devam ediyor. Ağırlıklı olarak çocuk hakları, politik katılım ve toplumsal cinsiyet eşitliği konularında çalışıyor.