2022 yılını geride bırakacağımız şu günlerde, dileğimiz hep yeni bir yılın bizler açısından en güzelini yaşamak oluyor. Hem toplumsal hem de bireysel olarak kaygılarımız ve endişelerimizi bir kenara bırakıp yeni bir yılın yeni başlangıçlar ve farklılıklar getireceği beklentisiyle umut dolu bir zamana doğru yol almaktır amacımız. Hele ki dünya genelinde son 3 yılda pandeminin yarattığı ağır sonuçların altında ezilirken yeni bir yıl korkularımızın üzerine giderek cesur adımlar atmamız, ezberleri bozmamız yani; alışılmışın dışına çıkmamız gerektiği hissiyatı yaratıyor.
2022’de çok da iç açıcı gelişmelerin yaşanmadığını belirtmekle birlikte karanlığın en derinlerinde çıkan küçük bir ışığın umudu büyüttüğüne şahitlik ettiğimiz belirleyici durumlar oldu. Haksızlıklara karşı adil bir yaşam mücadelesi, itaate itiraz, baskı ve zor aygıtlarına karşı direnişin de olduğu bir yıldı 2022. En çok da sesleri kısılmaya çalışılan, bedenleri üzerinde tahakküm kurulan kadınlar açısından zor ama zora cevap verilen bir yıldı.
Bu yıl erkek rejimlerin kıskacındaki kadınlar ve mücadelesine kısaca değinecek olursak;
İran’da Jina’nın saç telinden isyana
2022 yılının hiç şüphesiz zulme karşı direnenler açısından en iyi gelişmelerinden biri Jina Amini’nin baş örtüsü altında saç teli göründüğü için Molla rejimi tarafından öldürülmesi sonrası İran ve kentlerinde yaşanan isyan oldu. Mesele saç telinden çıkarak, “Jin, jiyan, azadî” sloganı etrafında kenetlenen İran’daki otoriter rejime karşı bir ayaklanmaya dönüştü. Eylemler devam ederken idam ve tutuklamalarla korku politikası uygulayan İran’da ne gibi değişimlerin olacağını önümüzdeki süreçlerde göreceğiz.
Afganistan’da Taliban rejimine karşı: Nan, kâr, azadî
Taliban rejiminin Afganistan’da 20 yıl sonra yönetimi yeniden ele geçirmesinin ardından Afgan kadınlar eve hapsedilmeye çalışıldı. Kamusal alandan dışlanan Afgan kadınlar, başörtüsü dayatmasının yanı sıra sokağa çıkmama uygulamalarına maruz kaldı. Rejim değişikliğinin yıl dönümü olan Ağustos ayında kadınlar, “Nan, kâr, azadî” (Ekmek, iş, özgürlük) sloganıyla sokağa çıkarak Taliban’a karşı var olma mücadelesini gösterdi. Son olarak rejim, kadın öğrencilerin üniversiteye gitmelerini yasakladı. Bu duruma itiraz eden kadınlar üniversiteye gitmeye devam ederken erkekler de yer yer desteklerini esirgemedi.
Hindistan’da kadınlar başörtüsü taktıkları için rejimin kıskacında
Ortadoğu coğrafyasında kadınlar başörtüsü dayatmasına karşı itirazlarını yükseltirken dünyanın diğer ucu Asya’da başörtüsü taktıkları için erkek rejimlerin kıskacındaydı. Hindistan’ın Karnata eyaletinde üniversite öğrencisi Muskan Khan’ın giydiği hicaptan dolayı saldırıya uğraması Müslüman öğrencilerin tepkisine neden oldu. Hicabı zorla çıkartmaya çalışılan Muskan’ın saldırılara karşı verdiği yanıt kısa sürede sosyal medyada viral oldu.
Amerika’da kürtaj yasağı
Asya’nın ötesi dünyanın diğer ucuna gidelim: Amerika. Amerikalı kadınların uzun yıllardır kürtaja karşı verdiği mücadele 50 yıl önce yasal güvence altına alınmıştı. Ancak, bu kazanılmış hak despot rejimi rahatsız etmiş olacak ki, kürtaj yasağı Yüksek Mahkemenin gündemi oldu. “My body, mychoice” (Benim bedenim, benim kararım) sloganıyla sokakları dolduran kadınların kazanılmış hakkı gasp edildi ve Ağustos ayı itibariyle Oklahoma, Tennessee, Texas’ta kürtajı yasaklayan yeni yasalar yürürlüğe girdi.
Türkiye’de aile tanımı değişikliği
Gelelim Türkiye’ye. 20 yıldır iktidarda olan AKP, makbul kadınlığı yaratmak adına sık sık yasaları değiştirdi ya da kadınların yıllardır verdiği mücadeleyle kazanılmış haklarını tek tek ortadan kaldırdı. Siyasi İslamcı politikalarına aykırı olan kadınlar da “marjinal” olarak hedef gösterildi. İstanbul Sözleşmesini yürürlükten kaldırmasının ardından şimdi de anayasa değişikliğiyle aile tanımını eklemek ve “başörtü” kavramını getirerek bunun da kadınların özgürlüğü adına yapıldığını iddia ediyor. AKP’nin 20 yıllık kadın politikalarına ve çıkardığı yasalara baktığımızda değil kadınların özgürlüğü ve eşitliği –ki kadın-erkek eşitliğini fıtrata ters bulan bir iktidardır söz konusu olan- aksine kadınları kocaya ve aileye bağımlı hale getirdiği aşikar.
Saçımızdan rujumuza, eteğimizin boyundan göğüs dekoltemize, başörtüsü takıp takmayacağımıza, evlenip evlenmeyeceğimize, çocuk yapıp yapmayacağımıza kadar karar verici olan iktidarların bu denli bedenimizden korkmaları tesadüf değil. Dolayısıyla dünyada ve Türkiye’de 2022 yılının en görünür saldırılarından biri kadın bedenine açılan savaş oldu. Çünkü “büyülü güçlerin hazinesi” olan bedenin kontrol altına alınabilmesi için önce “büyüsünün bozulması” gerekir ki tasavvur edilen ideoloji kendini yaşatabilsin.
Toplumsal kontrolü ve denetlemeyi kadın bedeni üzerinde tahakküm kurarak sağlamak isteyen iktidarların politikaları farklılık gösterse de nihayetinde kadınların yaşamlarına kısıtlayıcı müdahaleler oldu. Kadın mücadelesinin yarattığı kaybetme korkusunun sonuçlarından olan bu müdahaleler baskı ve şiddetti çeşitlendirdikçe itiraz ve sesler de yükseldi.
Egemenlerce “disiplin altına alınması gereken” kadın bedeni itaatsizliğin ve iktidara karşı isyanın halini aldı. Ve bu isyan filizlenerek birbirine dolanıp sarmaşık oluyor. “Egemenliğin hipnotikgücü”nü elinde bulunduran iktidarlar, sarmaşığın giderek büyümesini daha ne kadar engelleyebilecek ki?
Zuhal Atlan kimdir?
1988 yılında Diyarbakır’da doğdu. 2011 yılında İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümünden mezun oldu. Üniversite son sınıfta gazeteci olmaya karar verdi. Çeşitli medya yayın organlarında çalıştı. KHK ile kapatılan Dicle Haber Ajansı’nda muhabir ve haber şefi olarak çalıştı. Mezopotamya Ajansı’nda kadın alanında editörlük yaptı. Kadınların yaşam hakkı ihlali ve mücadelesine ilişkin yazılarına devam ediyor.