Asgari ücrete yüzde 54’lük zammın ardından, maaşlarına yapılacak yüzde 17 zamma emeklilerin itirazı büyüyor. 14 milyon emeklinin 9 milyonunun aylığı asgari ücretin altında kalırken emekli örgütleri, “Bu parayla yaşamamız mümkün değil. 14 milyon emekli bunun hesabını sandıkta soracak” dedi.
Emekli maaşlarına ne kadar zam yapılacağı 3 Ocak’ta TÜİK’in açıklayacağı enflasyon verisiyle netleşecek.
Resmi rakamlarla 2022 yılı Temmuz-Aralık enflasyonu yüzde 17,5 olarak hesaplanırken işçi, esnaf ve çiftçi emeklilerine yapılacak zam da bu oranda olacak.
Memur emekli aylıklarına ise yüzde 8’lik toplu sözleşme zammı ile enflasyon tutarı dikkate alındığında yüzde 25 dolayında bir artışın yapılması bekleniyor.
Böylece; 5 bin 832 lira olan en düşük emekli memur aylığı 6 bin 911 lira, 3 bin 500 lira olan en düşük işçi emeklisi aylığı da ancak 4 bin 112 lira olacak.
Yeni durumda emeklilerin yüzde 64’ünün aylıkları asgari ücretin altında kalırken, bu rakamlar, 8 bin 500 lira olarak belirlenen asgari ücret ile emekli maaşları arasındaki makasın açıldığını söylüyor.
Büyük çoğunluğu Bağ-Kur’lu olmak üzere yarım milyon emekli ise en düşük tutar olan 3 bin 5 lira alabiliyor. Yani, yeni asgari ücretin 5 bin lira altında…
Açlık sınırına çapalanmış asgari ücretin, daha yılın ilk aylarında onun da altında kalacağı aşikarken, yapılacak emekli maaşı zamları daha da önemli hale geldi.
Cengiz Yavuz: 9 milyon emekli asgari ücretin altında maaş alıyor
Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Emekli-Sen Genel Başkanı Cengiz Yavuz, asgari ücrette artış yüzde 54’ken emekli aylıklarındaki otomatik zammın yüzde 17 dolayında kalmasını, “Ülkemizde 14 milyon emekli var ve yaklaşık 9 milyonu asgari ücretin altında aylık alıyor. Bu çok büyük bir rakam. Eğer yine ciddi bir düzenleme yapılmaz ve en azından taban ücret, asgari ücret seviyesine çekilmez ve en azından asgari ücret oranında zam yapılmazsa, maaşı açlık sınırının altında kalan emekli sayısı çok daha fazla artacak” diyerek değerlendirdi.
“Eylemlerimizle sesimizi duyurmaya çalıştık, hem de dosyalarla taleplerimizi ilgili bakanlıklara ve Meclis’te gurubu bulunan tüm partilere ilettik” diyen Yavuz, sonuç alamadıklarına ve emeklilerin bu maaşla yaşamasının mümkün olmadığına dikkat çekti:
Zaten artık öyle bir noktaya geldik ki, Türkiye’de emekliler açlık sınırının altında kalan ücretlerle, ek çalışmaya mahkum ediliyor. Bugün ortalama ücret haline gelen asgari ücret, ev kiralarını bile ödemeye yetmiyor. Ankara’da ortalama kiraların 5 bin, İstanbul’da 10 bin TL’ye ulaştığı bir ortamda emeklilerin bu parayla yaşamaları mümkün değil.
AKP döneminde emekli aylıkları düşürüldü
AKP döneminde emekli aylıklarındaki düşüşün iki faktörden kaynaklandığı belirtiliyor. Birincisi, daha önce büyümenin (refah payının) katkısı yüzde 100 iken, 2008 yılında çıkarılan 5510 sayılı yasayla bu oranın yüzde 30’a düşürülmesi…
İkincisi ise emekli aylığı bağlanma oranlarındaki düşüş. Yine daha önce işçi emekli aylıklarının bağlanma oranı yüzde 85 iken, 5510 sayılı yasayla bu oran yüzde 50’ye indirildi.
2008’e kadar emekli olanlarla, sonrasında olanlar arasında ciddi farklar olduğunu hatırlatan Yavuz, “5510 sayılı yasayla birlikte aylık bağlama oranları düşürüldü, aynı zamanda milli gelirden verilen pay kesildi. Şu anda emeklilerin ücretleri belirlenirken sadece TÜİK’in açıkladığı enflasyon oranı dikkate alınıyor. Oysa 2000’den önceki dönemde emeklimiz büyümeden de pay alıyordu” dedi.
’14 milyon emekliyiz, iktidarı devirecek güçteyiz’
Taleplerinin; aylık bağlanma oranlarının 5510 sayılı yasadaki değişiklikten önceki pozisyona getirilmesi olduğunu söyleyen Yavuz, bununla ilgili Meclis’e getirilen yasa tekliflerinin, AKP oylarıyla reddedildiğini de ekledi.
“Türkiye’de 14 milyon emekli var ve iktidarı devirecek gücümüz, muhalefeti de iktidara taşıyacak gücümüz var” diyen Yavuz, eğer talepleri karşılanmazsa bunun hesabını önce meydanlarda, sonra da sandıkta mutlaka soracaklarının altını çizdi.
‘AKP’nin toplumu sefalete terk etmesi siyasi tercihtir’
Ülkenin ekonomik kaynaklarının kısıtlı olmasından öte, ‘bölüşüm sorunu’ yaşandığına işaret eden Yavuz, milyonlarca ücretli ve emeklinin açlığa mahkum edilmesinin sebebini AKP’nin siyasi tercihleriyle açıkladı:
Bu tablo, tercih meselesidir, tamamen siyasidir. Türkiye’nin kaynakları 83 milyon vatandaşı çok rahat geçindirebilecek imkanlara sahiptir. Ancak ekonomik değerlerimiz 83 milyon yerine küçük bir azınlığa -ranta, müteahhite, beşli çeteye- aktarıldığı için milyonlarca insan sefalet içinde yaşıyor. Önemli olan kaynağın nerede kullanılacağıyla ilgili tercihtir.”
Mahinur Şahbaz: Protein eksikliğinden emeklilerin yaraları iyileşmiyor
Emeklilerin yaşam koşullarıyla ilgili çarpıcı örnekler veren Emekliler Dayanışma Sendikası Genel Başkanı Mahinur Şahbaz ise “Ameliyatlar sonrasında protein eksikliğinden emeklilerin yaraları iyileşmiyor” dedi:
Bir emekli sağlık hizmetine ulaşabilir ve ameliyat olabilirse -Çünkü ‘sağlıkta dönüşüm’ denilen programda katkı payı yüzde 10’larla başladı bugün yüzde 200’lere ulaştı – ameliyat sonrası yaraları iyileşmiyor protein eksikliğinden.
Akciğer rahatsızlığı geçiren emekli bir arkadaşımdan, sadece sağlık sorununun tespiti için 10 bin lira istendi mesela…
Bugün bir kişinin yaşama maliyetinin 10 bin 171 lira olduğunu, yoksulluk sınırının 26 bine ulaştığını hatırlatan Şahbaz, “‘Emeklinin durumu nedir?’in ötesine geçip ‘Emeklinin sorununu nasıl çözeriz?’e gelebilmemiz gerekiyor artık” dedi.
‘İktidar yoksulluğu yönetebilmek için ‘mış’ gibi yapıyor’
İktidarların yoksulluğu yönetebilmek için sorunları çözüyormuş gibi yaptığını ancak her seferinde ertelenen sorunların bugün devasa boyutlara ulaştığını hatırlatan Şahbaz, tüm bu tablonun temelinin ‘Sosyal Güvenlik Reformu’ denilen düzenlemeyle atıldığına dikkat çekti:
Hukuk geriye doğru işletilerek hayata geçirilen ‘Sosyal Güvenlik Reformu’… Yani sözde reform. Reform; ileriye doğru, daha iyiye daha güzele doğru yapılandır. Oysa sosyal güvenliği özelleştirerek, ticarileştirerek emeklinin ekonomik güvencesini yok ettiler. Bugün yaşadıklarımızın temel nedeni budur. Bu insanlar, bunları hak etmiyor. Çünkü bu zamana kadar üretilen bütün değer ve hizmetler, biriken tüm sermaye emeklilerin ürünü. Sorunları hakikat üzerinde yürüyerek çözebiliriz. Emeklilerin yıllarca ödediği pirimler fona devredildi. ‘Kaynak yok deniyor’ ama öyle değil. 2021 yılında sosyal güvenlik kurumundan işverenlere 33 milyar aktarıldı. Hiç abartmıyorum, bugün emeklilere yüzde 100 zam yapılmalı, o da bugünü kurtarmak için.
‘EYT’lilerle sefalete büyük bir kitle daha eklenmiş olacak’
Şahbaz’ın EYT’lilerle ilgili yorumu ise şöyle:
Emeklilikte yaşa takılan (EYT) bir arkadaşım 4 bin 600 lira aylık alacağını hesaplamış, ve ‘Nasıl geçineceğim?’ diye soruyor. Böylece EYT’lilerle birlikte sefalete büyük kitle daha eklenmiş olacak.
Şahbaz, emeklilere, emeklerine ve dün ödedikleri primlerine sahip çıkama çağrısı yaparken, seçime endekslenmiş yaklaşımlarla memleket sorunlarının çözülemeyeceğini de ekledi:
‘Emeklinin sorunu memleket sorunudur’
Bizlerin ödediği milyarlarca lira vergi de aynı şekilde sermayeye aktarılıyor, adaletli şekilde topluma paylaştırılmıyor. Oysa Anayasa’da belirtildiği gibi, herkes gelirine göre vergi ödemekle yükümlüdür. Sandık demokrasilerinde seçime endekslenmiş yaklaşımlarla sorunlar çözülmüyor, çözülmüş gibi yapılıyor ve katlanarak bugünlere geliyor. Emeklilerin sorunu tüm toplumu yakından ilgilendiren memleket sorunudur aslında.